Hacimsel Kalibrasyon

Hacimsel Kalibrasyon Nedir?

Hacimsel kalibrasyon, belirli bir hacmi almak, vermek veya göstermek için kullanılan ekipmanların gerçek hacim performansının belirlenmesidir. Bu işlem çoğunlukla gravimetrik yöntemle yapılır. Gravimetrik yöntemde cihazdan alınan veya verilen sıvı kütlesi hassas terazi ile ölçülür, sıcaklık ve yoğunluk düzeltmeleri dikkate alınarak hacim değeri hesaplanır.

Örneğin bir otomatik pipetin 100 µL verdiği varsayılır; ancak gerçek hacim 99,4 µL veya 100,6 µL olabilir. Bu fark analiz sonucunu etkileyebilir. Aynı şekilde büret, mezur, balon joje veya ölçülü silindirlerdeki küçük hacim sapmaları kimyasal analizlerde, kalite kontrol testlerinde ve üretim reçetelerinde sonuçların değişmesine neden olabilir.

Pistonlu hacim ölçüm cihazları için ISO 8655 serisi; pipetler, büretler, dilütörler, dispenserler ve benzeri pistonlu hacimsel cihazlara yönelik genel gereklilikleri kapsar.

Hacimsel Kalibrasyon Neden Önemlidir?

Hacimsel ölçümler, özellikle kimya, biyoloji, gıda, ilaç, çevre, tekstil, medikal, su analizleri ve kalite kontrol laboratuvarlarında doğrudan analiz sonucunu etkiler. Yanlış hacim veren bir pipet veya büret, numune hazırlama, titrasyon, seyreltme, reaktif ekleme veya standart çözelti hazırlama süreçlerinde ciddi hatalara yol açabilir.

Düzenli hacimsel kalibrasyon sayesinde:

• Pipet, büret ve cam ölçü kaplarının doğruluğu kontrol edilir.
• Analiz sonuçlarının güvenilirliği artırılır.
• Laboratuvar kalite sistemi desteklenir.
• Denetimlerde sunulabilir teknik kayıt oluşturulur.
• Ölçüm ekipmanlarının performansı takip edilir.
• Hacim kaynaklı analiz hataları azaltılır.
• İzlenebilir kalibrasyon sertifikası elde edilir.

ISO/IEC 17025, test ve kalibrasyon laboratuvarlarının teknik yeterliliğini ve geçerli sonuç üretme kabiliyetini göstermek için kullanılan ana standarttır. ISO’nun açıklamasına göre standart, laboratuvarların yetkin çalıştığını ve geçerli sonuçlar ürettiğini göstermesine yardımcı olur.

Hacimsel Kalibrasyon Nasıl Yapılır?

Hacimsel kalibrasyon cihaz türüne göre değişir. Ancak temel süreç genel olarak aşağıdaki adımlardan oluşur:

1. Cihaz Bilgilerinin Kontrol Edilmesi

Cihazın adı, marka-model bilgisi, seri numarası, nominal hacmi, ölçüm aralığı, sınıfı, taksimat değeri ve kullanım amacı kontrol edilir. Cam malzemelerde çatlak, kırık, deformasyon, okunabilirlik ve skala durumu incelenir.

2. Uygun Referansların Seçilmesi

Kalibrasyonda hassas terazi, sıcaklık ölçer, yoğunluk bilgisi, saf su veya uygun referans sıvı, çevre şartları ve laboratuvar prosedürleri kullanılır. Referans cihazların izlenebilirliği geçerli olmalıdır.

3. Ölçüm Noktalarının Belirlenmesi

Pipet ve otomatik pipetlerde düşük, orta ve yüksek hacim noktaları; büretlerde farklı hacim boşaltım noktaları; balon joje ve ölçülü balonlarda nominal hacim; mezur ve ölçülü silindirlerde taksimat noktaları kontrol edilebilir.

4. Gravimetrik Ölçümün Yapılması

Belirlenen hacim kadar sıvı alınır veya verilir. Sıvı kütlesi hassas terazi ile tartılır. Sıcaklık, yoğunluk ve hava kaldırma etkisi gibi faktörler dikkate alınarak gerçek hacim hesaplanır.

5. Sonuçların Değerlendirilmesi

Ölçüm sonuçları cihazın toleransı, sınıfı, üretici bilgisi, ilgili standart veya müşteri talebiyle karşılaştırılır. Uygunluk değerlendirmesi isteniyorsa karar kuralı ayrıca belirtilmelidir.

6. Kalibrasyon Sertifikasının Düzenlenmesi

Kalibrasyon sonucunda cihaz bilgileri, kullanılan referanslar, çevre şartları, ölçüm sonuçları, hata değerleri, belirsizlikler ve izlenebilirlik bilgileri sertifikaya işlenir.

Hangi Cihazlar İçin Hacimsel Kalibrasyon Yapılır?

Tetamet Kalibrasyon; balon joje, beher, büret, dijital büret, mezur, erlen, pipet, otomatik pipet, mikro pipet, taksimatlı pipet, ölçülü silindir, ölçülü balon, ölçü kapları, hidrometre, bomemetre, dansimetre, densimetre, yoğunluk ölçer, otomatik titratör ve viskozimetre gibi hacim/sıvı ölçüm ekipmanları için kalibrasyon hizmeti sunar.

Hidrometre ve densimetre gibi yoğunluk ölçüm ekipmanlarında ISO 649-1, genel amaçlı cam hidrometreler için yoğunluk biriminde derecelendirilmiş temel serilere yönelik gereklilikleri açıklar.

Kimler İçin Gereklidir?

Hacimsel kalibrasyon özellikle şu alanlar için gereklidir:

• Kimya laboratuvarları
• Gıda analiz laboratuvarları
• Su ve çevre analiz laboratuvarları
• İlaç ve medikal üretim alanları
• Tekstil test laboratuvarları
• Üniversite ve Ar-Ge laboratuvarları
• Kalite kontrol birimleri
• Hastane ve klinik laboratuvarları
• Kozmetik üretim laboratuvarları
• Endüstriyel proses laboratuvarları

Hacimsel Kalibrasyonda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hacimsel kalibrasyon yaptırmadan önce cihazın kullanım amacı, nominal hacmi, ölçüm aralığı ve tolerans ihtiyacı doğru belirlenmelidir. Özellikle otomatik pipet, mikro pipet ve dijital büret gibi cihazlarda uç tipi, kullanım tekniği ve ortam koşulları sonucu etkileyebilir.

Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:

• Cihaz temiz ve kullanıma uygun olmalıdır.
• Cam malzemelerde kırık, çatlak veya skala silinmesi olmamalıdır.
• Pipetlerde uygun uç kullanımı dikkate alınmalıdır.
• Kalibrasyon hacim noktaları kullanım amacına göre seçilmelidir.
• Sertifikada ölçüm belirsizliği yer almalıdır.
• Akredite kapsam durumu cihaz ve ölçüm aralığına göre doğrulanmalıdır.
• Uygunluk değerlendirmesi gerekiyorsa tolerans ve karar kuralı belirtilmelidir.

Tetamet Kalibrasyon ile Hacimsel Kalibrasyon

Tetamet Kalibrasyon, hacimsel ölçüm ekipmanları için akredite kalibrasyon hizmeti sunar. Laboratuvar ve üretim süreçlerinde kullanılan pipet, büret, mezur, balon joje, otomatik pipet, hidrometre ve yoğunluk ölçüm ekipmanlarınız için cihaz listenizi paylaşarak hızlı teklif alabilirsiniz.

NAC, ISO/IEC 17025 kapsamında kalibrasyon laboratuvarlarına yönelik akreditasyon programı sunan bir akreditasyon kuruluşudur.