Kalibrasyon belgesi, bir ölçüm cihazının belirli çevre ve uygulama şartlarında referans standartlarla karşılaştırılması sonucunda elde edilen ölçüm sonuçlarını kayıt altına alan teknik dokümandır. Genellikle kalibrasyon sertifikası adıyla da anılır. Belgede cihazın kimliği, uygulanan yöntem, ölçüm noktaları, referans değerler, cihaz göstergeleri, sapmalar ve ölçüm belirsizliği gibi sonuçların değerlendirilmesini sağlayan bilgiler bulunur.

Kalibrasyon belgesi almak için cihazın ölçüm büyüklüğüne, çalışma aralığına ve kullanım amacına uygun bir kalibrasyon laboratuvarı seçilir. Cihaz laboratuvara gönderilir veya teknik olarak uygunsa yerinde kalibrasyon planlanır. Ölçümler tamamlandıktan sonra sonuçlar raporlanır ve belge düzenlenir. Belgenin akredite olması isteniyorsa hizmet alınan laboratuvarın ilgili ölçüm büyüklüğü, cihaz türü ve aralık için geçerli akreditasyon kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.

Kalibrasyon belgesi neyi gösterir?

Kalibrasyon, belirli şartlar altında cihazın gösterdiği değerler ile referans standartların sağladığı değerler arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Kalibrasyon belgesi de bu ilişkinin yazılı kaydıdır. Belge, cihazın her koşulda doğru çalıştığını veya belirli bir toleransı geçtiğini kendiliğinden kanıtlamaz.

Örneğin bir sıcaklık göstergesinin farklı ölçüm noktalarında referansa göre sapmaları belirlenebilir. Kullanıcı, bu değerleri proses toleransı, ürün şartnamesi veya kendi kabul kriteriyle karşılaştırarak cihazın kullanım için uygun olup olmadığına karar verir. Uygunluk beyanının belgede yer alması isteniyorsa karar kuralı ve kabul kriteri, hizmet öncesinde laboratuvarla açıkça belirlenmelidir.

Kalibrasyon belgesinde hangi bilgiler bulunur?

Belgenin içeriği ölçüm alanına, yönteme ve laboratuvarın raporlama düzenine göre değişebilir. Teknik açıdan izlenebilir bir belgede çoğunlukla şu bilgiler aranır:

• Belge veya sertifika numarası ve düzenlenme tarihi
• Laboratuvarın adı ve iletişim bilgileri
• Müşterinin adı ve adresi
• Cihazın tanımı, üreticisi, modeli ve seri numarası
• Kalibrasyon tarihi ve gerektiğinde cihazın teslim alınma tarihi
• Kullanılan yöntem veya prosedür
• Ölçüm sonuçları, birimler, referans değerler ve cihaz göstergeleri
• Hesaplanan hata, sapma veya düzeltme değerleri
• Beyan edilen ölçüm belirsizliği
• Sonucu etkileyen çevre şartları
• Metrolojik izlenebilirliği destekleyen referans bilgileri
• Varsa ayar öncesi ve ayar sonrası sonuçlar
• Varsa karar kuralına bağlı uygunluk beyanı
• Belgeyi onaylayan yetkili kişi veya elektronik onay bilgisi

Belgenin cihazla kesin biçimde eşleştirilebilmesi gerekir. Seri numarası bulunmayan cihazlarda demirbaş numarası veya benzersiz bir tanımlama kodu kullanılabilir.

Kalibrasyon belgesi ile kalibrasyon sertifikası farklı mı?

Günlük kullanımda “kalibrasyon belgesi” ve “kalibrasyon sertifikası” çoğu zaman aynı dokümanı ifade eder. Asıl değerlendirilmesi gereken husus belgenin adı değil; ölçüm sonuçlarını, belirsizliği, cihaz kimliğini, yöntemi ve izlenebilirlik bilgilerini yeterli açıklıkta içerip içermediğidir.

Bir diğer önemli ayrım, akredite ve akreditasyon kapsamı dışında düzenlenen belgelerdir. Akredite kalibrasyon sertifikası, laboratuvarın ilgili faaliyeti yetkili akreditasyon kuruluşunca tanınmış kapsam içinde gerçekleştirdiğini gösterir. Laboratuvarın akredite olması, sunduğu her kalibrasyonun otomatik olarak akredite kapsamda olduğu anlamına gelmez.

Kalibrasyon etiketi belge yerine geçer mi?

Hayır. Cihaz üzerindeki etiket genellikle cihaz kimliği, kalibrasyon tarihi, sertifika numarası veya planlanan sonraki işlem tarihi gibi kısa bilgiler taşır. Ölçüm sonuçları ile belirsizlik değerlerinin bulunduğu kalibrasyon sertifikasının yerine geçmez.

Kalibrasyon belgesi nasıl alınır?

Kalibrasyon belgesi nasıl alınır? sorusunun kısa cevabı şudur: Cihaz tanımlanır, teknik ihtiyaç belirlenir, uygun laboratuvardan teklif alınır, kalibrasyon gerçekleştirilir ve ölçüm sonuçlarını içeren belge teslim edilir. Sağlıklı bir süreç için aşağıdaki adımlar izlenebilir.

1. Cihaz ve kullanım amacı tanımlanır

Teklif istemeden önce cihazın üreticisi, modeli, seri numarası, ölçtüğü büyüklük, çalışma aralığı, çözünürlüğü ve kullanıldığı proses belirlenmelidir. Kalibrasyon noktaları, cihazın gerçek kullanım aralığını temsil etmelidir. Yalnızca katalog aralığına göre yapılan bir planlama, işletmenin kullandığı bölge hakkında yeterli bilgi vermeyebilir.

2. Hizmet kapsamı belirlenir

Kalibrasyonun laboratuvarda mı yoksa sahada mı yapılacağı, akredite hizmet gerekip gerekmediği, istenen ölçüm noktaları ve uygunluk beyanı ihtiyacı açıklanır. Cihazın birden fazla fonksiyonu varsa hangi fonksiyonların kalibre edileceği de yazılı hale getirilmelidir.

3. Uygun laboratuvar seçilir

Laboratuvar seçimi yalnızca fiyat ve teslim süresine göre yapılmamalıdır. İlgili ölçüm büyüklüğündeki teknik yeterlilik, ölçüm aralığı, beyan edilen ölçüm belirsizliği, kullanılan yöntem, saha hizmeti imkânı ve rapor içeriği birlikte değerlendirilmelidir.

4. Cihaz sevke veya saha çalışmasına hazırlanır

Laboratuvara gönderilecek cihaz temiz, güvenli ve çalışır halde paketlenmelidir. Gerekli adaptörler, problar, kablolar ve özel aksesuarlar gönderiye eklenmelidir. Darbe, nem, sıcaklık veya elektrostatik boşalmadan etkilenebilecek ekipmanlar uygun ambalajla korunmalıdır.

Yerinde kalibrasyonda ise cihazın erişilebilir olması, proses kesintisinin planlanması, gerekli enerji bağlantılarının hazırlanması ve ortam şartlarının yönteme uygun tutulması gerekir.

5. Kalibrasyon gerçekleştirilir

Cihaz, uygun referans standartlar kullanılarak belirlenen noktalarda karşılaştırılır. Ölçüm sonuçlarını etkileyebilecek sıcaklık, nem, yerleşim, stabilizasyon süresi, yükleme biçimi veya bağlantı düzeni gibi şartlar yönteme göre kontrol edilir. Referansların ölçümleri, kesintisiz bir karşılaştırmalar zinciri üzerinden uygun ulusal ya da uluslararası referanslara bağlanmalıdır.

6. Belge teknik olarak incelenir

Kalibrasyon sertifikası teslim alındığında cihaz kimliği, kalibrasyon noktaları, sonuçlar, belirsizlikler ve hizmet kapsamı kontrol edilmelidir. Sonuçların işletmenin kabul kriterini karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir. Hatalı seri numarası, eksik ölçüm noktası veya yanlış cihaz tanımı varsa laboratuvardan düzeltme istenmelidir.

Kalibrasyon belgesi nereden alınır?

Kalibrasyon belgesi nereden alınır? sorusunun yanıtı cihazın türüne ve beklenen belge niteliğine bağlıdır. Belge, ilgili ölçüm büyüklüğünde teknik yeterliliğe ve uygun referanslara sahip bir kalibrasyon laboratuvarından alınır. Akredite belge gerekiyorsa laboratuvarın güncel kapsamı, ulusal akreditasyon kuruluşunun resmi kayıtları üzerinden doğrulanmalıdır.

TETAMET Metroloji ve Kalibrasyon Merkezi, Samsun merkezli olarak Türkiye genelindeki işletmelerin kalibrasyon taleplerini değerlendirir. Hizmet uygunluğu için cihaz türü, marka-model, seri numarası, ölçüm aralığı, talep edilen noktalar, kullanım yeri ve akredite belge ihtiyacı paylaşılmalıdır. Kapsam ve yöntem, cihaz bilgileri incelendikten sonra netleştirilir.

Teklif ve teknik değerlendirme için TETAMET’e +90 362 439 2 333 numaralı telefondan veya info@kalibrasyon.net adresinden ulaşılabilir.

Akredite kalibrasyon belgesi ne zaman istenir?

Akredite belge ihtiyacı; müşteri sözleşmesi, sektör şartı, ihale dokümanı, kalite yönetim sistemi veya kuruluşun risk değerlendirmesinden kaynaklanabilir. Her cihaz için tek tip ve evrensel bir zorunluluk bulunduğu varsayılmamalıdır.

Akredite hizmet satın alınırken aşağıdaki noktalar kontrol edilmelidir:

• Laboratuvarın akreditasyonunun güncel olup olmadığı
• Talep edilen cihazın veya ölçüm büyüklüğünün kapsamda bulunup bulunmadığı
• İstenen ölçüm aralığının kapsamla uyumu
• Laboratuvar ya da yerinde kalibrasyon seçeneğinin kapsam durumu
• Ölçüm belirsizliğinin kullanım amacına yeterli olup olmadığı
• Düzenlenecek belgenin akreditasyon kapsamında olup olmadığı

ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğine ilişkin genel şartları tanımlar. Bununla birlikte standarda atıf yapılması tek başına belirli bir hizmetin akredite olduğunu kanıtlamaz; resmi kapsam kaydı esas alınmalıdır.

Kalibrasyon belgesi cihazın uygun olduğunu kanıtlar mı?

Kalibrasyon sonucu ile uygunluk kararı aynı şey değildir. Kalibrasyon, cihazın referansa göre davranışını sayısal olarak ortaya koyar. Uygunluk değerlendirmesi ise bu sonuçların tanımlanmış toleranslarla ve uygulanacak karar kuralıyla karşılaştırılmasını gerektirir.

Bir cihazın sapması proses açısından kabul edilebilirken daha dar toleranslı başka bir uygulama için yetersiz olabilir. Bu nedenle sertifikadaki sonuçlar kullanım amacıyla birlikte incelenmelidir. Belgede “uygun” veya “uygun değil” beyanı yer alacaksa kabul sınırları ile ölçüm belirsizliğinin karara nasıl dâhil edildiği açık olmalıdır.

Kalibrasyon, ayar, doğrulama ve onarım arasındaki farklar

Kalibrasyon sırasında cihazın sapması belirlenebilir; ancak laboratuvar ayrıca yetkilendirilmedikçe veya müşteri istemedikçe cihaz ayarlanmış sayılmaz. Ayar yapılırsa cihazın işlem sonrasındaki metrolojik durumu yeni ölçümlerle belirlenmelidir.

Kalibrasyon periyodu nasıl belirlenir?

Tüm cihazlar için geçerli, değişmez bir kalibrasyon süresi yoktur. Periyot; cihazın kararlılığı, kullanım sıklığı, çevre şartları, taşıma koşulları, geçmiş sonuçları, proses riski, üretici tavsiyesi ve müşteri şartları değerlendirilerek kuruluş tarafından belirlenir.

Ardışık belgelerde sapma eğilimi izlenebilir. Sonuçlar kararlıysa kuruluş risk değerlendirmesine göre periyodu yeniden ele alabilir. Darbe, aşırı yük, onarım, ayar, uygunsuz saklama veya şüpheli ölçüm görülmesi halinde planlanan tarih beklenmeden ara kontrol ya da yeniden kalibrasyon gerekebilir.

Belgede sonraki kalibrasyon tarihinin yazılması, periyodu laboratuvarın tek taraflı belirlediği anlamına gelmemelidir. Kullanıcı tarafından talep edilen planlama bilgileri ile teknik kalibrasyon sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

Belge teslim alındığında nasıl kontrol edilir?

Kalite veya laboratuvar sorumlusu sertifikayı arşivlemeden önce şu kontrolleri yapmalıdır:

• Belgedeki seri numarası fiziksel cihazla aynı mı?
• Kalibrasyon tarihi ve belge numarası okunuyor mu?
• Talep edilen fonksiyonlar, aralıklar ve noktalar ölçülmüş mü?
• Ölçüm sonuçları ve belirsizlik değerleri açık mı?
• Akredite belge talep edildiyse ölçüm faaliyeti kapsam içinde mi?
• Varsa uygunluk beyanı, tanımlı kabul kriteri ve karar kuralına dayanıyor mu?
• Ayar yapılmışsa ayar öncesi ve sonrası durum ayırt edilebiliyor mu?
• Sonuçlar cihazın proses toleransına uygun mu?

Uygun olmayan sonuç, cihazın geçmişte ürettiği ölçümlerin etkilenmiş olabileceğini düşündürebilir. Böyle bir durumda cihazın kullanıldığı dönem, kontrol edilen ürünler, proses kayıtları ve risk seviyesi incelenmelidir.

Kalibrasyon sertifikası alırken sık yapılan hatalar

• Yalnızca en düşük fiyatı esas almak
• Cihazın gerçek kullanım aralığını laboratuvara bildirmemek
• Akredite kapsamı kontrol etmeden teklif onaylamak
• Kalibrasyonu ayar veya onarım hizmeti sanmak
• Belgedeki sonuçları değerlendirmeden yalnız etikete bakmak
• Ölçüm belirsizliğinin kabul kararına etkisini dikkate almamak
• Cihazla birlikte gerekli prob ve aksesuarları göndermemek
• Kalibrasyon periyodunu her cihaz için otomatik olarak aynı belirlemek

Teklif aşamasında teknik bilgilerin eksiksiz verilmesi, yanlış kapsamda hizmet alınmasını ve cihazın yeniden gönderilmesini önler. Özellikle çok fonksiyonlu cihazlarda kalibre edilecek kanallar ve fonksiyonlar açıkça listelenmelidir.

Kalibrasyon belgesi için teklif talebinde hangi bilgiler verilmelidir?

Doğru yöntem ve kapsamın belirlenebilmesi için teklif talebinde mümkün olduğunca şu bilgiler yer almalıdır:

• Cihaz adı, üretici, model ve seri numarası
• Ölçülen büyüklük ve çalışma aralığı
• Çözünürlük ve varsa hassasiyet sınıfı
• Kalibre edilecek fonksiyonlar, kanallar ve ölçüm noktaları
• Laboratuvar veya yerinde hizmet tercihi
• Akredite kalibrasyon sertifikası talebi
• Uygunluk beyanı ve karar kuralı ihtiyacı
• Kullanılan prob, sensör, adaptör ve diğer aksesuarlar
• İstenen teslim süresi ve cihazın kullanım yeri

Bu bilgiler, laboratuvarın hizmeti teknik açıdan değerlendirerek uygun yöntem, tahmini süre ve teklif koşullarını belirlemesine yardımcı olur.