Kalibrasyon, belirli koşullar altında bir ölçüm cihazının gösterdiği değerler ile referans standartların sağladığı değerler arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Üretim, kalite kontrol, bakım ve laboratuvar süreçlerinde kullanılan cihazların ölçüm performansını görünür hâle getirir; sonuçların güvenilir biçimde değerlendirilmesine yardımcı olur.

TETAMET Metroloji ve Kalibrasyon Merkezi, Samsun merkezli olarak Karadeniz Bölgesi’ndeki ve Türkiye genelindeki işletmelerin farklı ölçüm büyüklüklerine yönelik ihtiyaçlarını ele alır. Hizmet planlaması; cihazın türü, ölçüm aralığı, kullanım amacı, üretici bilgileri, proses toleransları ve talep edilen noktalar incelenerek yapılır. Bir hizmetin kapsamı, yöntemi ve uygulanabilirliği cihaz özelinde teyit edilmelidir.

Kalibrasyon neden önemlidir?

Ölçüm cihazlarının performansı kullanım yoğunluğu, çevre koşulları, taşıma, yaşlanma, mekanik etkiler ve bakım geçmişi gibi nedenlerle zaman içinde değişebilir. Kalibrasyon, cihazın belirlenen noktalardaki gösterge değerleri ile referans değerler arasındaki farkların ve ilgili ölçüm belirsizliğinin raporlanmasını sağlar.

Bu bilgiler; ürün uygunluğunun değerlendirilmesi, proseslerin izlenmesi, ölçüm risklerinin yönetilmesi ve cihazın kullanım amacına uygunluğuna karar verilmesi için teknik girdi oluşturur. Kalibrasyon tek başına cihazın uygun olduğunu göstermez. Uygunluk kararı; tolerans, şartname, ölçüm belirsizliği ve uygulanacak karar kuralı birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Kalibrasyon hizmet alanlarımız

Farklı ölçüm büyüklükleri farklı referans sistemler, çevre şartları ve yöntemler gerektirir. Aşağıdaki hizmet gruplarında uygulanabilir ölçüm aralığı, nokta sayısı, yöntem ve laboratuvar ya da yerinde hizmet seçeneği talep aşamasında netleştirilir.

Akış Hızı ve Debi Kalibrasyonu

Akış hızı ve debi kalibrasyonu; debimetreler ile akış ölçümünde kullanılan cihazların belirli çalışma noktalarındaki göstergelerinin referans değerlerle karşılaştırılmasını kapsar. Akışkan türü, debi aralığı, bağlantı yapısı, çalışma basıncı, sıcaklık ve cihaz teknolojisi yöntemin belirlenmesinde önemlidir.

Su yönetimi, enerji sistemleri, proses kontrolü ve dozajlama uygulamalarında debi ölçümündeki sapmalar doğrudan proses sonucunu etkileyebilir. Bu nedenle talepte cihazın teknik etiketi, akış yönü, bağlantı ölçüsü ve çalışma koşulları paylaşılmalıdır.

Basınç Kalibrasyonu

Basınç kalibrasyonu; manometre, basınç transmitteri, basınç dönüştürücü ve ilgili göstergelerin seçilen basınç noktalarında referans sistemle karşılaştırılmasıdır. Basınç türü, ölçüm aralığı, bağlantı standardı, kullanılacak ortam ve çıkış sinyali önceden belirlenmelidir.

Proses güvenliği ve kalite kontrol açısından kritik olan basınç cihazlarında yükselen ve azalan basınç noktaları, sıfır davranışı ve tekrarlanabilirlik gibi özellikler uygulamaya göre incelenebilir.

Biyomedikal Kalibrasyon

Biyomedikal kalibrasyon, sağlık hizmetlerinde kullanılan ölçüm ve test cihazlarının ilgili büyüklükler açısından değerlendirilmesini amaçlar. Cihazın türü, kullanım amacı, üretici prosedürleri ve teknik gereklilikleri uygulanacak işlemi belirler.

Hasta güvenliğini etkileyebilecek cihazlarda kalibrasyon; bakım, fonksiyon kontrolü ve elektriksel güvenlik testiyle karıştırılmamalıdır. Bu işlemler farklı amaçlara ve yöntemlere sahiptir. Talep edilen çalışma cihaz bazında açıkça tanımlanmalıdır.

Boyutsal Kalibrasyon

Boyutsal kalibrasyon; kumpas, mikrometre, komparatör ve mastar gibi uzunluk veya geometrik özellik ölçen ekipmanların referanslarla karşılaştırılmasını içerir. Cihazın çözünürlüğü, ölçüm aralığı, temas yüzeylerinin durumu ve çevre sıcaklığı sonuçları etkileyebilir.

Özellikle hassas üretim ve giriş kalite kontrol süreçlerinde boyutsal ölçüm araçlarının kullanım öncesinde temiz, hasarsız ve uygun şartlarda dengelenmiş olması önem taşır.

Elektriksel Kalibrasyon

Elektriksel kalibrasyon; multimetreler, pens ampermetreler, güç kaynakları, ölçüm modülleri ve benzeri cihazların gerilim, akım, direnç veya ilgili elektriksel büyüklüklerde değerlendirilmesini kapsayabilir. Cihaz fonksiyonları ve ölçüm aralıkları hizmet öncesinde belirlenir.

Tek bir cihaz çok sayıda fonksiyon ve aralık içerebildiğinden kritik kullanım noktalarının bildirilmesi, gereksiz ölçümleri azaltırken ihtiyaca uygun bir plan oluşturulmasını sağlar.

Hacim, Yoğunluk ve Viskozimetre Kalibrasyonu

Hacim kalibrasyonu; hacimsel kaplar ve dağıtım ekipmanları gibi cihazların belirlenen koşullarda değerlendirilmesini kapsar. Yoğunluk ve viskozimetre kalibrasyonu ise ölçüm prensibine, numune özelliklerine ve sıcaklık şartlarına bağlıdır.

Bu alanlarda sıcaklık, sıvı özellikleri, temizlik ve doğru numune yönetimi belirleyicidir. Cihazın ölçüm prensibi ve üretici bilgileri teklif öncesinde incelenmelidir.

Kuvvet ve Tork Kalibrasyonu

Kuvvet ve tork kalibrasyonu; yük hücreleri, kuvvet ölçerler, tork anahtarları, tork sensörleri ve ilgili göstergelerin referans değerlerle karşılaştırılmasını içerir. Yükleme yönü, kapasite, bağlantı geometrisi ve kullanım biçimi sonuçların değerlendirilmesinde önemlidir.

Sıkma prosesleri, mekanik testler ve montaj operasyonlarında kullanılan tork cihazları için çalışma aralığının ve uygulanan tork yönünün doğru belirtilmesi gerekir.

Kütle Kalibrasyonu

Kütle kalibrasyonu; terazi, baskül ve kütle ölçümünde kullanılan ekipmanların uygun referanslarla karşılaştırılmasını kapsar. Kapasite, bölüntü değeri, kullanım yeri, zemin, hava akımı ve sıcaklık değişimleri ölçüm davranışını etkileyebilir.

Kalibrasyon ile yasal metrolojik muayene aynı işlem değildir. Ticari veya mevzuata tabi kullanımlarda geçerli yükümlülükler ayrıca güncel resmî kaynaklardan doğrulanmalıdır.

Nem Kalibrasyonu

Nem kalibrasyonu; bağıl nem ölçerler, nem transmitteri ve çevresel izleme cihazlarının kontrollü nem koşullarındaki göstergelerinin referanslarla karşılaştırılmasıdır. Sıcaklık kararlılığı, sensörün dengeye ulaşma süresi ve kirlenme durumu sonuçları etkileyebilir.

Depolama alanları, iklimlendirme sistemleri ve kontrollü laboratuvar ortamlarında kullanılan sensörler için gerçek çalışma koşullarını temsil eden noktaların seçilmesi önerilir.

Optik, Renk ve Ses Kalibrasyonu

Optik, renk ve ses kalibrasyonu; ışık, renk veya akustik büyüklükleri ölçen cihazların kullanım amacı ve teknik özellikleri doğrultusunda değerlendirilmesini kapsar. Lüksmetre, renk ölçüm cihazı ve ses ölçüm cihazı gibi ekipmanların yöntemleri birbirinden farklıdır.

Ölçüm geometrisi, spektral özellikler, mikrofon veya dedektör tipi, çevresel gürültü ve kullanım ayarları hizmet planına dâhil edilmelidir. Cihaz modeli ve gerekli fonksiyonlar başvuru sırasında paylaşılmalıdır.

Kalibrasyon süreci nasıl ilerler?

1. Talep analizi: Cihaz türü, marka-model, seri numarası, ölçüm aralığı, çözünürlük, kullanım amacı ve talep edilen noktalar belirlenir.
2. Yöntem planlaması: Uygulanabilir referans sistem, çevre şartları, ölçüm noktaları ve işlem yeri değerlendirilir.
3. Ön inceleme: Cihazın fiziksel durumu, aksesuarları ve çalışabilirliği kontrol edilir.
4. Karşılaştırmalı ölçümler: Cihaz göstergeleri belirlenen koşullarda referans değerlerle karşılaştırılır.
5. Sonuçların hesaplanması: Sapmalar ve ilgili ölçüm belirsizliği değerlendirilir.
6. Raporlama: Sonuçlar, koşullar, yöntem ve gerekli teknik bilgiler kalibrasyon sertifikasında sunulur.

Kalibrasyon sırasında ayar veya onarım gerektiğinde bu işlem ayrıca ele alınmalıdır. Ayar yapılırsa, uygun olduğunda ayar öncesi ve sonrası sonuçların ayrı değerlendirilmesi cihaz geçmişinin izlenmesi açısından yararlıdır.

Laboratuvarda ve yerinde kalibrasyon

Laboratuvar ortamı; sıcaklık, nem, titreşim ve diğer etkilerin daha kontrollü yönetilebilmesine imkân verir. Buna karşılık taşınması güç, üretim hattına bağlı veya proses koşullarında değerlendirilmesi gereken ekipmanlarda yerinde kalibrasyon tercih edilebilir.

Yerinde hizmetin uygulanabilirliği; cihazın yapısına, referans sistemin taşınabilirliğine, çevre şartlarına ve ölçüm yöntemine bağlıdır. Her cihaz için aynı performans koşullarının sağlanacağı varsayılmamalı; hizmet yeri teknik incelemeyle kararlaştırılmalıdır.

Metrolojik izlenebilirlik ve ölçüm belirsizliği

Metrolojik izlenebilirlik, bir ölçüm sonucunun belgelenmiş ve kesintisiz kalibrasyon zinciri aracılığıyla uygun bir referansa ilişkilendirilebilmesidir. Zincirdeki her aşama ölçüm belirsizliğine katkıda bulunur.

Ölçüm belirsizliği ise sonucun etrafındaki olası değer dağılımını tanımlayan teknik bir parametredir. Belirsizlik, hata ile aynı kavram değildir ve sonuçların toleranslarla karşılaştırılmasında dikkate alınmalıdır.

Kalibrasyon sertifikası nasıl değerlendirilir?

Sertifikada cihaz tanımı, seri numarası, kalibrasyon tarihi, yöntem, çevre koşulları, referanslar, ölçüm noktaları, sonuçlar ve ölçüm belirsizliği kontrol edilmelidir. Varsa uygunluk beyanının hangi şartnameye ve karar kuralına dayandığı da incelenmelidir.

Bir sertifikanın bulunması tek başına cihazın prosese uygun olduğunu kanıtlamaz. İşletme; cihazın sapmasını, belirsizliğini, proses toleransını ve kullanım riskini birlikte değerlendirerek kullanım kararı vermelidir.

Kalibrasyon periyodu nasıl belirlenir?

Tüm cihazlar için geçerli tek bir zorunlu kalibrasyon süresi yoktur. Periyot; cihazın kararlılığı, kullanım sıklığı, çevre şartları, kritikliği, geçmiş sonuçları, üretici önerileri, müşteri şartları ve ilgili mevzuat dikkate alınarak risk temelli belirlenmelidir.

Sık kullanılan veya kritik kararları etkileyen cihazlarda daha kısa takip aralıkları gerekebilir. Ardışık sonuçları kararlı olan cihazlarda ise kayıtlı bir teknik değerlendirme sonucunda periyot yeniden ele alınabilir. Mevzuata tabi cihazlarda güncel yükümlülükler resmî kaynaklardan doğrulanmalıdır.

İşletmenize uygun hizmeti nasıl planlayabilirsiniz?

Sağlıklı bir planlama için cihaz envanterinin güncel tutulması ve her cihazın proses içindeki görevinin tanımlanması gerekir. Teklif talebinde aşağıdaki bilgilerin paylaşılması süreci kolaylaştırır:

• Cihazın adı, marka-modeli ve seri numarası
• Ölçüm büyüklüğü, aralığı ve çözünürlüğü
• Kritik ölçüm noktaları ve proses toleransı
• Laboratuvar veya yerinde hizmet ihtiyacı
• Gerekli aksesuar, prob, adaptör ve yazılımlar
• Önceki sertifika ve varsa arıza bilgisi
• İstenen raporlama veya uygunluk değerlendirmesi

TETAMET Metroloji ve Kalibrasyon Merkezi ile hizmet planlaması için +90 362 439 2 333 numaralı telefondan veya info@kalibrasyon.net adresinden iletişim kurulabilir. Samsun ve Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere Türkiye genelindeki talepler, cihaz ve yöntem uygunluğuna göre değerlendirilir.