Kütle Kalibrasyonu Nasıl Yapılır?

Genel Kütle Kalibrasyon Yöntemi

Kütle kalibrasyonunda temel prensip, kalibre edilecek ağırlığın izlenebilir referans kütleyle karşılaştırmalı tartım yöntemiyle değerlendirilmesidir. Karşılaştırma genellikle kütle karşılaştırıcı veya uygun çözünürlükte hassas terazi üzerinde yapılır. Ölçümde referans kütlenin sertifika değeri, hava kaldırma etkisi, terazinin tekrarlanabilirliği, eksantrik yükleme etkisi, çevre şartları, ağırlığın yoğunluğu ve yüzey durumu dikkate alınır.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2, kütle sınıfları ve teknik gereklilikler için temel kaynaktır. ASTM E617 laboratuvar ağırlıkları ve hassas kütle standartları için kullanılır. Ölçüm yönetimi ISO/IEC 17025 ve GUM yaklaşımıyla desteklenir.
• Uygulanan Testler: Görsel kontrol, temizlik kontrolü, nominal değer kontrolü, sınıf kontrolü, karşılaştırmalı tartım, tekrarlanabilirlik, manyetik etki değerlendirmesi, yoğunluk bilgisi ve sertifika uygunluğu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Kütle karşılaştırıcı, yüksek çözünürlüklü terazi, izlenebilir referans kütle seti, sıcaklık-nem-basınç ölçer, antistatik ekipman, kütle pensi, eldiven ve uygun taşıma kutuları kullanılır.
• Değerlendirme: Kabul sınırları kütlenin sınıfına, nominal değerine, kullanım amacına ve işletmenin kalite sisteminde belirlediği kabul kriterlerine göre değerlendirilir.

E1 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

E1 sınıfı kütleler, yüksek seviyeli referans kütlelerdir ve genellikle E2, F1 ve daha alt sınıf kütlelerin kalibrasyonunda üst seviye referans olarak kullanılır. Bu sınıftaki ağırlıklarda yüzey kalitesi, manyetik özellik, yoğunluk bilgisi ve çevre şartları büyük önem taşır.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; alternatif sınıflandırma veya laboratuvar ihtiyacına göre ASTM E617; belirsizlik değerlendirmesinde ISO/IEC 17025 ve GUM yaklaşımı referans alınır.
• Uygulanan Testler: Karşılaştırmalı tartım, tekrarlanabilirlik, yüzey durumu, yoğunluk bilgisi, manyetik duyarlılık, saklama kutusu, taşıma izi ve çevre şartı kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Üst seviye referans kütleler, yüksek çözünürlüklü kütle karşılaştırıcı, çevre şartı ölçer, antistatik ekipman, mikro pens ve özel taşıma kutusu kullanılır.
• Değerlendirme: E1 sınıfı kütleler çok düşük toleranslara sahip olduğu için laboratuvar ortamı, operatör etkisi ve hava kaldırma düzeltmesi dikkatle yönetilmelidir.

E2 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

E2 sınıfı kütleler, yüksek hassasiyetli laboratuvar terazilerinin kontrolünde ve F1 sınıfı kütlelerin kalibrasyonunda yaygın kullanılır. Analitik terazi kullanıcıları, kalite kontrol laboratuvarları ve kalibrasyon laboratuvarları için önemli bir referans grubudur.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; laboratuvar uygulamalarında ASTM E617; kütle karşılaştırmalı ölçüm için laboratuvar iç prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer karşılaştırması, tekrar ölçümler, yüzey kontrolü, manyetik etki, yoğunluk bilgisi, taşıma ve saklama kutusu uygunluğu değerlendirilir.
• Referans Ekipmanlar: E1 veya daha uygun üst seviye referans kütle, hassas kütle karşılaştırıcı, sıcaklık-nem-basınç ölçer, antistatik ekipman ve kütle pensi kullanılır.
• Değerlendirme: E2 sınıfı kütleler hassas terazi kontrollerinde kullanılıyorsa belirsizlik değeri, terazinin okunabilirliği ve kullanıcı toleransı birlikte değerlendirilmelidir.

F1 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

F1 sınıfı kütleler; analitik terazi, hassas terazi ve laboratuvar tartım cihazlarının günlük kontrolünde sık kullanılır. Üretim ve kalite kontrol süreçlerinde daha yüksek güvenilirlik gereken tartımlar için uygun bir çalışma standardı olabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve ASTM E617; laboratuvarın kütle kalibrasyon metodu ve ISO/IEC 17025 gereklilikleri dikkate alınır.
• Uygulanan Testler: Karşılaştırmalı tartım, yüzey çizik/korozyon kontrolü, nominal değer sapması, sınıf toleransı, tekrarlanabilirlik ve sertifika uygunluğu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: E2 veya uygun üst sınıf referans kütleler, kütle karşılaştırıcı, hassas terazi, çevre şartı ölçer, pens ve eldiven kullanılır.
• Değerlendirme: F1 sınıfı kütleler hassas terazilerde güvenilir kontrol sağlar; ancak çok düşük çözünürlüklü mikro tartımlar için her zaman yeterli olmayabilir.

F2 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

F2 sınıfı kütleler, laboratuvar ve endüstriyel tartım kontrollerinde sık kullanılan çalışma standartlarıdır. Hassas terazilerin daha geniş tartım aralıklarında, platform terazilerinin düşük kapasiteli kontrollerinde ve kalite kontrol süreçlerinde tercih edilebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve ASTM E617; kullanıcı kalite sistemi ve laboratuvar kütle karşılaştırma prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, tekrarlanabilirlik, sınıf toleransı, yüzey hasarı, kirlilik, manyetik etki, kutu ve sertifika bilgileri kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: F1 veya uygun üst sınıf referans kütleler, kütle karşılaştırıcı, hassas terazi, çevre şartı ölçer ve taşıma ekipmanları kullanılır.
• Değerlendirme: F2 sınıfı kütlelerin uygunluğu, kullanılacağı terazinin okunabilirliği ve kabul limitleriyle birlikte ele alınmalıdır.

M1 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

M1 sınıfı kütleler, endüstriyel teraziler, platform terazileri, basküller ve kantar kontrollerinde yaygın olarak kullanılır. Yüksek hassasiyet gerektirmeyen ancak izlenebilir tartım kontrolü isteyen işletmeler için pratik bir referans grubudur.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; endüstriyel uygulamalarda ASTM E617 ve laboratuvar kütle kalibrasyon metodu dikkate alınabilir.
• Uygulanan Testler: Nominal değer kontrolü, karşılaştırmalı tartım, yüzey deformasyonu, korozyon, tutma sapı/taşıma yüzeyi, sınıf toleransı ve sertifika uygunluğu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: F2 veya uygun üst sınıf referans kütle, yüksek kapasiteli karşılaştırıcı, uygun kapasitede terazi ve güvenli taşıma ekipmanları kullanılır.
• Değerlendirme: M1 sınıfı kütlelerde fiziksel hasar ve kirlilik daha sık görülebilir. Kullanım öncesi yüzey kontrolü sonuç güvenilirliği açısından önemlidir.

M2 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

M2 sınıfı kütleler, daha kaba endüstriyel tartım sistemlerinin kontrolünde kullanılan test ağırlıklarıdır. Platform terazileri, zemin terazileri, basküller ve bazı kantar uygulamalarında kullanılabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve laboratuvar kütle karşılaştırma metodu referans alınır. ASTM E617 kapsamı, kullanılan sınıflandırma sistemine göre ayrıca değerlendirilebilir.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, sınıf toleransı, fiziksel deformasyon, paslanma, boya veya kaplama durumu, taşıma yüzeyi ve tekrar ölçüm kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: M1 veya uygun üst seviye referans kütleler, yüksek kapasiteli terazi, kütle karşılaştırıcı ve mekanik taşıma ekipmanları kullanılır.
• Değerlendirme: M2 sınıfı kütleler hassas laboratuvar terazileri için uygun olmayabilir. Kullanım amacı ve terazi çözünürlüğü mutlaka dikkate alınmalıdır.

M3 Sınıfı Kütle Kalibrasyonu

M3 sınıfı kütleler, en kaba toleranslı endüstriyel test ağırlığı gruplarından biridir. Ağır hizmet tipi tartım kontrollerinde, saha uygulamalarında ve yüksek kapasiteli sistemlerin kaba doğrulamalarında kullanılabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; üretici teknik dokümanı ve laboratuvarın yüksek kapasiteli kütle kalibrasyon metodu referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, fiziksel hasar, yüzey kaplama durumu, taşıma halkası, paslanma, sınıf toleransı, tekrar ölçüm ve kimlik bilgisi kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun üst sınıf test kütleleri, yüksek kapasiteli terazi, vinç/forklift destekli taşıma ekipmanı ve güvenli yükleme aparatları kullanılır.
• Değerlendirme: M3 sınıfı kütleler yüksek hassasiyetli tartım için değil, kaba endüstriyel kontroller için uygundur. Sınıf beklentisi doğru belirlenmelidir.

Miligram Ağırlık Kalibrasyonu

Miligram ağırlıklar, analitik ve mikro terazilerin düşük yük kontrollerinde kullanılan küçük kütle standartlarıdır. Bu ağırlıklar çok hafif olduğu için hava akımı, statik elektrik, yüzey kirliliği, operatör teması ve taşıma tekniği ölçüm sonucunu belirgin şekilde etkileyebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve ASTM E617; düşük nominal kütlelerde laboratuvar mikro kütle karşılaştırma prosedürü ve ISO/IEC 17025 gereklilikleri referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, yüzey temizliği, şekil bütünlüğü, manyetik etki, elektrostatik etki, tekrarlanabilirlik ve saklama kutusu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Mikro kütle karşılaştırıcı, E1/E2 sınıfı referans kütleler, antistatik iyonizer, mikro pens, özel saklama kutusu ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Miligram ağırlıklarda elle temas kesinlikle önlenmelidir. Küçük yüzey kirleri bile sınıf toleransını etkileyebilir.

Gram Ağırlık Kalibrasyonu

Gram ağırlıklar, laboratuvar terazilerinin ve kalite kontrol tartımlarının en yaygın kullanılan referans kütleleridir. 1 g, 2 g, 5 g, 10 g, 20 g, 50 g, 100 g, 200 g ve 500 g gibi nominal değerlerde farklı sınıflarda üretilebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve laboratuvarın karşılaştırmalı tartım metodu referans alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, tekrar ölçüm, yüzey çizikleri, korozyon, parmak izi, manyetik özellik, nominal değer işareti ve kutu/kimlik bilgisi kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun üst sınıf referans ağırlıklar, hassas kütle karşılaştırıcı, çevre şartı ölçer, pens ve eldiven kullanılır.
• Değerlendirme: Gram ağırlıkların sınıfı, kullanılacağı terazinin okunabilirliğine göre seçilmelidir. Fazla düşük sınıf referans ağırlık, hassas terazi kontrolünde yeterli olmayabilir.

Kilogram Ağırlık Kalibrasyonu

Kilogram ağırlıklar, laboratuvar ve endüstriyel terazilerde orta ve yüksek yük kontrolleri için kullanılır. 1 kg, 2 kg, 5 kg, 10 kg, 20 kg ve daha yüksek nominal değerlerde üretilebilir. Kütlenin malzemesi, yüzey formu ve taşıma biçimi kalibrasyon sürecinde önemlidir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve laboratuvar yüksek nominal kütle karşılaştırma prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, yüzey durumu, taşıma sapı, ayar boşluğu, korozyon, sınıf toleransı, tekrarlanabilirlik ve yoğunluk bilgisi kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun sınıfta kilogram referans kütleler, yüksek kapasiteli kütle karşılaştırıcı, kaldırma ekipmanı, çevre şartı ölçer ve güvenli taşıma aparatları kullanılır.
• Değerlendirme: Kilogram seviyesindeki kütlelerde taşıma ve yüzey hasarı sık hata kaynağıdır. Kütleler zemine sert şekilde bırakılmamalıdır.

Kütle Seti Kalibrasyonu

Kütle seti kalibrasyonu, aynı kutuda bulunan farklı nominal değerlerdeki ağırlıkların tek tek değerlendirilmesiyle yapılır. Laboratuvarlarda kullanılan setlerde her ağırlığın sınıfı, nominal değeri, sertifika bilgisi ve fiziksel durumu ayrı önem taşır.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve laboratuvar set yönetim prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Set bütünlüğü, her nominal değerin ayrı tartımı, kutu yerleşimi, eksik ağırlık kontrolü, yüzey durumu, sınıf uygunluğu ve sertifika eşleşmesi kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Kütle karşılaştırıcı, üst sınıf referans set, pens, eldiven, antistatik ekipman, çevre şartı ölçer ve etiketleme sistemi kullanılır.
• Değerlendirme: Set içindeki bir ağırlığın uygunsuz olması tüm setin kullanım güvenilirliğini etkileyebilir. Her nominal değer ayrı raporlanmalıdır.

Test Ağırlığı Kalibrasyonu

Test ağırlıkları, terazi, baskül, kantar ve endüstriyel tartım sistemlerinin günlük veya periyodik kontrollerinde kullanılır. Bu ağırlıklar genellikle F2, M1, M2 veya M3 sınıfında olabilir ve kullanım ortamına bağlı olarak paslanmaz çelik, dökme demir veya kaplamalı malzemeden üretilebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; endüstriyel test ağırlıklarında üretici teknik dokümanı ve laboratuvar yüksek kapasiteli kütle kalibrasyon metodu dikkate alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, sınıf toleransı, yüzey deformasyonu, paslanma, taşıma kulpu, boya/kaplama durumu, kimlik işareti ve sertifika kontrolü yapılır.
• Referans Ekipmanlar: Uygun üst sınıf referans ağırlıklar, yüksek kapasiteli terazi, taşıma arabası, vinç veya forklift ve güvenli yükleme ekipmanları kullanılır.
• Değerlendirme: Test ağırlıkları saha şartlarında yıpranabileceği için fiziksel kontrol ölçüm sonucu kadar önemlidir. Hasarlı ağırlıklar tartım kontrolünde risk oluşturabilir.

Paslanmaz Çelik Kütle Kalibrasyonu

Paslanmaz çelik kütleler, laboratuvar ve hassas terazi kontrollerinde tercih edilen dayanıklı kütle standartlarıdır. Yüzey pürüzsüzlüğü, yoğunluk bilgisi, manyetik özellik ve temizlik durumu sınıf uygunluğunu etkileyebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve ASTM E617; kütlenin sınıfına ve kullanım amacına göre laboratuvar karşılaştırma metodu referans alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, yüzey parlaklığı, çizik, korozyon, parmak izi, manyetik etki, yoğunluk bilgisi ve saklama koşulu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Üst sınıf referans kütleler, kütle karşılaştırıcı, antistatik ekipman, pens, eldiven ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Paslanmaz çelik kütlelerde yüzey temizliği ve doğru taşıma alışkanlığı, uzun dönem kararlılık için önemlidir.

Dökme Demir Kütle Kalibrasyonu

Dökme demir kütleler, genellikle yüksek kapasiteli endüstriyel teraziler ve kantarlar için kullanılan test ağırlıklarıdır. Daha kaba sınıflarda üretilirler ve saha kullanımı nedeniyle darbe, boya hasarı, paslanma veya malzeme kaybı görülebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve üretici teknik dokümanı; yüksek kapasiteli kütle karşılaştırma için laboratuvar metodu referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, yüzey bütünlüğü, boya/kaplama durumu, paslanma, taşıma kulpu, ayar boşluğu, çatlak ve sınıf toleransı kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun üst sınıf test kütleleri, yüksek kapasiteli terazi, forklift/vinç, taşıma paleti ve güvenli yükleme aparatları kullanılır.
• Değerlendirme: Dökme demir kütlelerde fiziksel hasar kütle değerini doğrudan değiştirebilir. Saha kullanım geçmişi dikkate alınmalıdır.

Yarıklı / Askılı Ağırlık Kalibrasyonu

Yarıklı ve askılı ağırlıklar, kuvvet uygulama, eğitim setleri, askılı tartım sistemleri ve özel test düzeneklerinde kullanılabilir. Bu ağırlıkların kullanımında askı aparatı veya taşıyıcı çubuk da ölçüm sisteminin parçası olabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve OIML R 111-2; özel deney düzeneklerinde üretici teknik dokümanı ve laboratuvar uygulama metodu dikkate alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, askı yuvası, yarık yüzeyi, aşınma, deformasyon, nominal işaret, set bütünlüğü ve taşıyıcı aparat uygunluğu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun çözünürlükte kütle karşılaştırıcı, referans kütleler, askı aparatı, taşıma pensi ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Askılı sistemlerde yalnız ağırlık değil, bağlantı aparatı da toplam uygulanan kütleyi etkileyebilir. Kullanım şekli raporda belirtilmelidir.

Silindirik Ağırlık Kalibrasyonu

Silindirik ağırlıklar, laboratuvar ve endüstriyel kütle standartlarında yaygın kullanılan formlardan biridir. Nominal değere bağlı olarak paslanmaz çelik, pirinç veya farklı kaplamalı malzemelerden üretilebilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2 ve ASTM E617; malzeme ve sınıf gereklilikleri için üretici teknik dokümanı dikkate alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, kütle farkı, yüzey çizikleri, alt taban temizliği, yoğunluk bilgisi, manyetik özellik ve saklama koşulu kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Kütle karşılaştırıcı, referans kütleler, pens, eldiven, antistatik ekipman ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Silindirik ağırlıklarda alt yüzeydeki kir ve çizikler tartım sonucunu etkileyebilir. Temas yüzeyi dikkatle kontrol edilmelidir.

Buton Tip Ağırlık Kalibrasyonu

Buton tip ağırlıklar, özellikle laboratuvar setlerinde kullanılan küçük ve orta nominal değerli kütle standartlarıdır. Üst kısmındaki tutma formu sayesinde pens veya kütle maşasıyla güvenli şekilde taşınabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve laboratuvar kütle karşılaştırma prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Kütle değeri, tutma bölgesi, alt yüzey, yüzey pürüzlülüğü, parmak izi, korozyon, manyetik özellik ve set içi yerleşim kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Uygun üst sınıf referans ağırlık, kütle karşılaştırıcı, pens, eldiven, antistatik ekipman ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Buton tip ağırlıklar elle tutulmamalıdır. Taşıma alışkanlığı, uzun dönem kararlılık ve temizlik açısından belirleyicidir.

Referans Kütle Standardı Kalibrasyonu

Referans kütle standardı, başka kütlelerin veya terazilerin kontrolünde kullanılan üst seviye kütledir. Bu nedenle kalibrasyon sonucunda yalnızca kütle değeri değil, ölçüm belirsizliği, sınıf uygunluğu, uzun dönem kararlılık ve saklama koşulları da önem kazanır.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617, ISO/IEC 17025 ve laboratuvar izlenebilirlik prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Karşılaştırmalı tartım serileri, tekrarlanabilirlik, yoğunluk bilgisi, manyetik özellik, yüzey durumu, sertifika geçmişi ve uzun dönem kararlılık değerlendirilir.
• Referans Ekipmanlar: Daha üst seviye referans kütleler, yüksek çözünürlüklü karşılaştırıcı, çevre şartı izleme sistemi, antistatik ekipman ve özel saklama kutusu kullanılır.
• Değerlendirme: Referans kütle standardının belirsizliği, alt seviyedeki tüm ölçümlere aktarılır. Bu nedenle kalibrasyon zinciri dikkatle yönetilmelidir.

Çalışma Kütle Standardı Kalibrasyonu

Çalışma kütle standardı, laboratuvar veya işletme içinde günlük kontrol, ara kontrol ve rutin doğrulama için kullanılan ağırlıklardır. Bu kütleler referans kütlelere göre daha sık kullanıldığı için yüzey aşınması ve kirlilik riski daha yüksektir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve işletmenin ara kontrol prosedürü referans alınır.
• Uygulanan Testler: Nominal değer, sınıf toleransı, tekrar ölçüm, yüzey durumu, kullanım izi, korozyon, taşıma kutusu ve etiket bilgisi kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Üst sınıf referans kütleler, kütle karşılaştırıcı, hassas terazi, pens, eldiven ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Çalışma kütlelerinin kullanım sıklığı yüksekse periyot kısa tutulabilir. Ara kontrol kayıtları periyot belirlemede yardımcı olur.

Ayar Sonrası Kütle Kontrolü

Bazı kütlelerde ayar boşluğu bulunur ve kütle değeri uygun malzeme ekleme veya çıkarma işlemiyle nominal değere yaklaştırılabilir. Ayar işlemi sonrası yapılan kontrol, kütlenin hedef sınıf toleransına uygun hale gelip gelmediğini gösterir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1, OIML R 111-2, ASTM E617 ve üretici teknik dokümanı referans alınır. Ayar işlemi, kütlenin sınıf ve yapı özelliklerini bozmayacak şekilde yapılmalıdır.
• Uygulanan Testler: Ön ölçüm, ayar sonrası ölçüm, tekrar ölçüm, yüzey ve ayar boşluğu kontrolü, mühürleme durumu ve sınıf toleransı değerlendirilir.
• Referans Ekipmanlar: Kütle karşılaştırıcı, referans kütleler, ayar malzemesi, uygun el aletleri, pens, eldiven ve çevre şartı ölçer kullanılır.
• Değerlendirme: Ayar yapılan kütlede işlem öncesi ve sonrası değerler kayıt altına alınmalıdır. Uygun olmayan ayar, kütlenin uzun dönem kararlılığını bozabilir.

Kütle Karşılaştırıcı Kontrolü

Kütle karşılaştırıcı, kütle kalibrasyonunda referans kütle ile test edilen kütle arasındaki çok küçük farkları ölçmek için kullanılan özel tartım sistemidir. Karşılaştırıcının performansı, kütle kalibrasyon belirsizliğini doğrudan etkiler.

• Temel Standartlar: Karşılaştırıcının tartım performansı için EURAMET cg-18 yaklaşımı, üretici teknik dokümanı ve laboratuvar kütle karşılaştırıcı kontrol prosedürü dikkate alınır.
• Uygulanan Testler: Tekrarlanabilirlik, duyarlılık, sıfır kararlılığı, eksantrik etki, çözünürlük, hava akımı etkisi, seviye ve çevre şartı kontrol edilir.
• Referans Ekipmanlar: Referans kütle setleri, küçük fark kütleleri, çevre şartı ölçer, antistatik ekipman, titreşimsiz masa ve veri kayıt sistemi kullanılır.
• Değerlendirme: Kütle karşılaştırıcı kalibre edilen kütle değildir; kütle kalibrasyon sisteminin ölçüm ekipmanıdır. Performansı düzenli kontrol edilmelidir.

Kütle Saklama ve Taşıma Koşulları

Kütle standartlarının doğruluğu yalnızca kalibrasyon sırasında değil, kullanım ve saklama sürecinde de korunmalıdır. Parmak izi, toz, nem, darbe, manyetik alan, uygunsuz temizlik ve yanlış taşıma, kütle değerinde değişime veya yüzey bozulmasına yol açabilir.

• Temel Standartlar: OIML R 111-1 ve ASTM E617’de tanımlanan fiziksel özellikler, yüzey ve malzeme gereklilikleri; laboratuvar kütle kullanım talimatı ve üretici önerileri dikkate alınır.
• Uygulanan Kontroller: Saklama kutusu, kütle yuvaları, pens kullanımı, temizlik durumu, nemden korunma, darbe izi, korozyon ve kimlik etiketleri kontrol edilir.
• Kullanılan Ekipmanlar: Kütle pensi, eldiven, yumuşak temizlik malzemesi, özel taşıma kutusu, antistatik ekipman ve uygun saklama dolabı kullanılır.
• Değerlendirme: Uygun saklama ve taşıma, kalibrasyon periyodu boyunca kütle değerinin korunmasına yardımcı olur. Hasarlı kütleler kullanılmadan önce değerlendirilmelidir.

Kütle Kalibrasyonunda Genel Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Kütle kalibrasyonunda temel değerlendirme, test edilen ağırlığın ölçülen kütle değeri ile nominal değeri arasındaki farkın belirlenmesine dayanır. Bu fark; referans kütlenin belirsizliği, karşılaştırıcı tekrarlanabilirliği, hava kaldırma etkisi, çevre şartları, kütlenin yoğunluğu, manyetik özellikler, yüzey durumu ve operatör etkisiyle birlikte değerlendirilir.

Kalibrasyon öncesinde ağırlığın sınıfı, nominal değeri, seri numarası, saklama kutusu, yüzey durumu, korozyon, darbe, parmak izi, ayar boşluğu ve sertifika geçmişi kontrol edilir. Kütle standartları elle tutulmamalı, sınıfına uygun pens veya eldivenle taşınmalıdır. Özellikle E1, E2 ve F1 sınıfı kütlelerde ortam şartları ve temizlik, ölçüm sonucunda belirleyici olabilir.

Kütle standartlarında kabul edilebilir hata sınırları; sınıf, nominal değer, kullanım amacı, referans zinciri, belirsizlik ve işletmenin kalite sisteminde belirlenen kriterlere göre değerlendirilmelidir. Kalibrasyon ayar işlemi değildir; ağırlığın mevcut kütle değerini ve ölçüm belirsizliğini izlenebilir şekilde belgeleyen teknik bir doğrulama işlemidir.